Cieśń nadgarstka jak zapobiegać i leczyć ten powszechny problem?

W dobie powszechnej pracy przy komputerze oraz wykonywania powtarzalnych czynności rękami, zespół cieśni nadgarstka stał się jednym z najczęstszych schorzeń dotykających nadgarstki. Regularne przerwy, odpowiednia ergonomia pracy i ćwiczenia mogą zapobiegać rozwojowi tej dolegliwości, ale co zrobić, gdy problem już się pojawi? Specjaliści w Nowa Ortopedia pomogą ci wdrożyć odpowiednie metody zapobiegania oraz skutecznie leczyć cieśń nadgarstka, przywracając komfort życia.

Najlepsze sposoby zapobiegania zespołowi cieśni nadgarstka

W Polsce zespół cieśni nadgarstka (ZCN) jest najczęstszą neuropatią uciskową kończyny górnej i stanowi jedną z głównych przyczyn absencji chorobowej w grupach zawodowych wykonujących pracę powtarzalną – od pracowników biurowych po operatorów linii produkcyjnych. Mechanizm choroby jest precyzyjnie opisany: dochodzi do wzrostu ciśnienia w kanale nadgarstka (powyżej 30 mmHg w spoczynku lub >90 mmHg przy zgięciu), co prowadzi do niedokrwienia i demielinizacji nerwu pośrodkowego. Profilaktyka polega na minimalizowaniu czynników zwiększających to ciśnienie oraz na wczesnej identyfikacji objawów parestezji (drętwienia palców I–III). W praktyce klinicznej i zgodnie z zaleceniami ergonomii pracy oraz wytycznymi dotyczącymi chorób zawodowych należy wdrożyć:

• Utrzymywanie nadgarstka w pozycji neutralnej (0–15° zgięcia grzbietowego) podczas pracy przy klawiaturze i myszce; odchylenie powyżej 30° istotnie zwiększa ciśnienie w kanale nadgarstka.
• Mikroprzerwy co 30–60 minut pracy powtarzalnej – 2–5 minut rozluźnienia dłoni obniża napięcie ścięgien zginaczy palców i zmniejsza obrzęk pochewek ścięgnistych.
• Optymalną ergonomię stanowiska pracy – wysokość biurka pozwalającą na kąt 90° w stawie łokciowym, klawiaturę ustawioną płasko (bez nadmiernego uniesienia tylnej krawędzi), monitor na wysokości wzroku; podkładki pod nadgarstki stosować wyłącznie jako podparcie w przerwach, nie podczas aktywnego pisania.
• Ćwiczenia ślizgowe nerwu pośrodkowego (tzw. nerve gliding) oraz rozciąganie zginaczy nadgarstka – poprawiają ruchomość struktur w kanale i zmniejszają zjawisko adhezji; program ćwiczeń powinien obejmować 5–10 powtórzeń kilka razy dziennie.
• Redukcję siły chwytu i unikanie długotrwałego ściskania narzędzi; narzędzia o zbyt małej średnicy uchwytu zwiększają aktywność zginaczy i podnoszą ciśnienie w kanale.
• Kontrolę chorób współistniejących, zwłaszcza cukrzycy (HbA1c <7% według PTD), niedoczynności tarczycy (TSH w zakresie referencyjnym) oraz otyłości (BMI >30 zwiększa ryzyko ZCN); w tych stanach obserwujemy większą skłonność do obrzęku tkanek i neuropatii.
• Zaprzestanie palenia tytoniu, które pogarsza mikrokrążenie nerwów obwodowych i sprzyja uszkodzeniu włókien czuciowych.
• Stosowanie ortezy nadgarstka na noc u osób z pierwszymi objawami nocnego drętwienia – utrzymanie pozycji neutralnej zmniejsza epizody niedokrwienia nerwu; w Polsce ortezy są dostępne w aptekach i sklepach medycznych bez recepty.

Z perspektywy patofizjologii największe znaczenie ma ograniczenie przewlekłego mikrourazu ścięgien zginaczy palców. Każde pogrubienie ich pochewek zwiększa objętość zawartości kanału nadgarstka, który anatomicznie jest strukturą zamkniętą (ograniczoną przez kości nadgarstka i troczek zginaczy). Nie ma w nim „rezerwy miejsca”, dlatego nawet niewielki obrzęk przekłada się na ucisk nerwu.

„W codziennej praktyce w Nowa Ortopedia widzimy, że zespół cieśni nadgarstka rozwija się latami na podłożu przeciążeniowym i metabolicznym. Najczęściej zaczyna się od nocnego drętwienia kciuka, palca wskazującego i środkowego, co świadczy o okresowym niedokrwieniu nerwu pośrodkowego. Jeżeli na tym etapie wdrożycie korektę ergonomii pracy, ćwiczenia ślizgowe nerwu oraz ortezę nocną utrzymującą nadgarstek w pozycji neutralnej, w wielu przypadkach udaje się zatrzymać progresję bez operacji. Gdy badanie EMG potwierdza zaawansowane zwolnienie przewodzenia, skutecznym i trwałym rozwiązaniem pozostaje chirurgiczne odbarczenie kanału nadgarstka – w Polsce wykonywane rutynowo, w trybie jednodniowym, również w znieczuleniu miejscowym. Największym błędem jest ignorowanie pierwszych objawów i dalsze przeciążanie ręki.” — specjalista ortopedii i traumatologii narządu ruchu, Nowa Ortopedia

Jeżeli pojawiają się parestezje trwające ponad kilka tygodni, diagnostyka w Polsce obejmuje badanie przewodnictwa nerwowego (EMG/ENG), które potwierdza zwolnienie przewodzenia w nerwie pośrodkowym. Wczesne wykrycie umożliwia leczenie zachowawcze – fizjoterapię, czasową ortezę, modyfikację stanowiska pracy – i zapobiega konieczności leczenia operacyjnego (odbarczenie kanału nadgarstka, procedura refundowana przez NFZ).

Jakie nawyki w pracy mogą prowadzić do cieśni nadgarstka

Powtarzające się ruchy ręki i nadgarstka są jedną z głównych przyczyn rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. Praca biurowa, która wiąże się z długotrwałym pisaniem na klawiaturze i używaniem myszki komputerowej bez odpowiednich przerw, stanowi duże ryzyko. Niezgodna z zasadami ergonomii pozycja nadgarstków, np. zbyt mocne ich wygięcie, dodatkowo obciąża nerw pośrodkowy i może prowadzić do ucisku.

Ciągłe zginanie i prostowanie nadgarstków , zwłaszcza przy pracy fizycznej, takiej jak montaż mechaniczny, praca przy taśmie produkcyjnej, obsługa narzędzi wibracyjnych lub używanie elektronarzędzi, także może prowadzić do przeciążeń. Niekorzystne są również nawyki związane z nadmiernym naciskiem na dłoń i nadgarstek, np. podczas pisania ręcznego przez długi czas lub pracy przy pakowaniu i przenoszeniu ciężkich przedmiotów.

Złe nawyki, takie jak trzymanie rąk w niekorzystnej pozycji podczas snu (np. zgięte nadgarstki), mogą powodować utrzymywanie się ucisku na nerw przez wiele godzin, co z czasem prowadzi do pojawienia się objawów zespołu cieśni nadgarstka.

Niedopasowane stanowisko pracy, w tym brak odpowiedniej podpory dla dłoni, złe ustawienie monitora lub fotela, czy brak ergonomicznych akcesoriów, również może prowadzić do chronicznych przeciążeń i rozwoju tego schorzenia.

Czy zespół cieśni nadgarstka może ustąpić samoistnie, jak wygląda rokowanie

Zespół cieśni nadgarstka może ustąpić samoistnie, ale dotyczy to głównie łagodnych przypadków , w których objawy są związane z krótkotrwałym przeciążeniem lub przejściowym stanem zapalnym, np. w ciąży. W takich sytuacjach, gdy czynniki obciążające ustąpią (np. obrzęk w ciąży), objawy mogą się złagodzić lub całkowicie zaniknąć.

Jednak w przypadkach, gdy zespół cieśni nadgarstka wynika z przewlekłych obciążeń lub chorób przewlekłych (np. cukrzycy, reumatoidalnego zapalenia stawów), samoistne ustąpienie objawów jest mało prawdopodobne. Bez odpowiedniego leczenia, stan ten może się stopniowo pogarszać, prowadząc do trwałego uszkodzenia nerwu pośrodkowego, co objawia się osłabieniem siły chwytu, bólem oraz zanikiem mięśni w okolicy kciuka.

Rokowanie zależy od momentu, w którym zostanie wdrożone leczenie. Wczesna interwencja zmiana nawyków, ćwiczenia, stosowanie ortez czy fizjoterapia często pozwala na ustąpienie objawów i przywrócenie pełnej sprawności nadgarstka. W zaawansowanych przypadkach, gdy doszło już do poważnego ucisku na nerw, konieczne może być leczenie operacyjne, które zwykle przynosi dobre rezultaty, ale powrót do pełnej funkcji ręki może zająć kilka miesięcy.