Pod tynkiem odkryto relikty dawnej synagogi. Powstaje nowy dom kultury

Spod warstw późniejszych tynków przy ul. Branickiego 3 wyłoniły się ślady dawnej bożnicy. Ostrołukowe okna, półkoliste otwory i zaokrąglone narożniki zostaną zachowane w nowej siedzibie Domu Kultury „Śródmieście”. W Białymstoku historyczny budynek zyska przeszkloną fasadę, pracownie artystyczne i taras na dachu. Inwestycja ma zostać ukończona pod koniec 2027 roku.

• Dawna bożnica odsłoniła układ okien i zaokrąglone narożniki
• Przeszklona fasada połączy starą konstrukcję z nową funkcją
• Dom Kultury „Śródmieście” zaoferuje pracownie i salę widowiskową

Dawna bożnica odsłoniła układ okien i zaokrąglone narożniki

Relikty pojawiły się podczas skuwania wtórnych tynków i robót rozbiórkowych. Odkryto historyczny układ otworów okiennych – część z nich miała kształt ostrołukowy, inne były półkoliste. Zachowały się również charakterystyczne, zaokrąglone narożniki budynku.

Gmach powstał na przełomie XIX i XX wieku w stylu mauretańskim. Został poświęcony pamięci Samuela Mohylewera, białostockiego rabina zmarłego w 1898 roku. Synagoga działała w tym miejscu do wybuchu II wojny światowej. Po wojnie obiekt zmieniał przeznaczenie – mieściły się w nim między innymi kino, klub sportowy i sale szkoleniowe.

Badania stratygraficzne wykonane na wniosek Towarzystwa Opieki nad Zabytkami pozwoliły odtworzyć więcej szczegółów pierwotnego wyglądu budynku, w tym wnęki Aron Hakodesz. Ustalono także, że:

• frontową elewację zdobiła dekoracyjna cegła w odcieniach żółci i pomarańczu,
• fragmenty pierwotnego tynku wapienno-piaskowego zachowały się na wysokości od 1,5 do 2 metrów,
• historyczny tynk jest mocno osłabiony i znajduje się w złym stanie.

Na wniosek Miejskiego Konserwatora Zabytków odkryte elementy zostaną wyeksponowane i połączone z nową częścią obiektu. Budynek znajduje się w Gminnej Ewidencji Zabytków, dlatego roboty są prowadzone w porozumieniu z Miejskim Konserwatorem Zabytków oraz Towarzystwem Opieki nad Zabytkami.

„Odkrycie historycznych reliktów i badania konserwatorskie pozwoliły nam lepiej poznać przeszłość tego miejsca, a cała inwestycja toczy się według harmonogramu” – podkreśla zastępca prezydenta Białegostoku Tomasz Klim.

Przeszklona fasada połączy starą konstrukcję z nową funkcją

Za realizację prac odpowiada Przedsiębiorstwo „Hydros”. Roboty obejmują zarówno konstrukcję budynku, jak i rozbudowę instalacji. W niepodpiwniczonej części od strony ul. Branickiego 1 wykonano stan surowy z ociepleniem oraz murowanymi ścianami działowymi. Na wyższych kondygnacjach trwa montaż lekkich ścian z płyt gipsowo-kartonowych.

W segmencie podpiwniczonym, położonym od strony ul. Branickiego 3/5, bryła budynku i szyb windy sięgają drugiego piętra. Na fasadzie montowane są elementy nośne pod przyszłe przeszklenia.

Gotowa jest kanalizacja deszczowa i sanitarna, przygotowana do podłączenia. W budynku ułożono również magistrale centralnego ogrzewania i wody oraz poprowadzono piony wentylacyjne. Na zewnątrz wykonano nową infrastrukturę kablową, a instalację elektryczną rozprowadzono także w części podziemnej.

Dom Kultury „Śródmieście” zaoferuje pracownie i salę widowiskową

Po zakończeniu inwestycji przy Branickiego 3 powstanie czterokondygnacyjne centrum sztuki i edukacji. Projekt przewiduje reprezentacyjną, przeszkloną fasadę oraz otwarty taras widokowo-wypoczynkowy na dachu.

W nowej siedzibie zaplanowano:

• pracownię baletowo-taneczną,
• pracownię teatralną,
• pracownię muzyczną,
• pracownię plastyczną,
• pracownię grafiki projektowej,
• wyciszone sale do indywidualnej nauki gry na instrumentach,
• wielofunkcyjną salę widowiskową,
• otwartą strefę wystawienniczą,
• zaplecze biurowe, szatnie i garderoby dla zaproszonych artystów.

Planowany termin zakończenia prac przypada na koniec 2027 roku. Dla przyszłych użytkowników oznacza to nie tylko nowe miejsce zajęć i wydarzeń, lecz także możliwość obcowania z zachowanymi fragmentami budynku, którego historia sięga czasów dawnej białostockiej społeczności żydowskiej.

na podstawie: Urząd Miejski w Białymstoku.