Pamięć o deportacjach wraca do Białegostoku. Ruszył ważny cykl obchodów

W Muzeum Pamięci Sybiru 28 kwietnia padły słowa, które wybrzmiewają znacznie szerzej niż w murach jednej instytucji. W Białymstoku zainaugurowano cykl obchodów 90. rocznicy deportacji Polaków do Kazachstanu – wydarzeń, które mają przypomnieć mniej znany rozdział sowieckich represji. To nie jest tylko rocznica z kalendarza. To także opowieść o pamięci, badaniach i ludziach, którzy przez lata przechowują rodzinne świadectwa.

• W muzeum pamięci padło przypomnienie, że ta historia ma białostocki adres
• Rok rocznicy połączy konferencje, książki i gesty pamięci

W muzeum pamięci padło przypomnienie, że ta historia ma białostocki adres

Inauguracja odbyła się w miejscu, które od lat zbiera i porządkuje rozproszone losy Sybiraków. Dla Białegostoku to nie jest temat poboczny, ale jeden z fundamentów miejskiej tożsamości. Miasto od dawna buduje tu przestrzeń edukacji i pamięci, a Muzeum Pamięci Sybiru, działające od 2017 roku, stało się jednym z najważniejszych punktów na tej mapie.

Instytucja pokazuje historię polskiej obecności na Syberii od XVIII wieku, przypomina carskie zsyłki Polaków w głąb Rosji, a także sowieckie represje i deportacje, w tym wywózki na Syberię i do Kazachstanu. To właśnie dlatego tegoroczny cykl nie jest wyłącznie wspomnieniem dawnego dramatu. Jest też próbą uporządkowania pamięci, która wciąż wymaga badań, rozmów i przekazywania dalej, bez skrótów i bez wygładzania.

– Obchody rocznicy deportacji Polaków do Kazachstanu mają ogromne znaczenie dla Białegostoku – powiedział prezydent miasta Tadeusz Truskolaski.

W jego słowach wybrzmiewa coś więcej niż oficjalny ton. Chodzi o społeczność Sybiraków, o rodziny, które noszą tę historię w domowych archiwach, i o miasto, które od lat bierze odpowiedzialność za pamięć o tych losach.

Rok rocznicy połączy konferencje, książki i gesty pamięci

Program przygotowany na 2026 rok ma rozciągnąć obchody na kilka środowisk i kilka form opowiadania o przeszłości. W Polsce oraz w środowiskach polskich w Kazachstanie zaplanowano wydarzenia, które mają dotrzeć zarówno do badaczy, jak i do osób szukających rodzinnych śladów.

Wśród planowanych punktów są:

• konferencje i seminaria,
• prezentacje książek,
• otwarcia wystaw,
• przyjęcie uchwały sejmowej upamiętniającej rocznicę deportacji,
• odsłonięcie pomnika w Oziornoje.

To ważne, bo taka forma obchodów nie zamyka historii w gablotach. Łączy dokument, naukę i symboliczny gest. Daje też szansę, by los deportowanych Polaków nie pozostał jedynie przypisem do wielkiej historii XX wieku, lecz został pokazany jako konkretne doświadczenie rodzin, które przetrwały rozproszenie, stratę i wieloletnie milczenie.

Białystok ma w tym cyklu szczególną rolę. Jako jedno z najważniejszych miejsc pamięci o Sybirze, staje się naturalnym centrum takich działań. To tu historia jest opowiadana językiem muzeum, ale też językiem miasta, które traktuje ją jako część własnego dziedzictwa. Właśnie w tym tkwi siła tej rocznicy – nie w samym przypomnieniu liczby lat, lecz w ponownym przywołaniu ludzi i ich losów, które wciąż domagają się uwagi.

na podstawie: Urząd Miejski w Białymstoku.