Woda pod ostrzejszą kontrolą. Nowe przepisy rozszerzają badania i nadzór

Woda z kranu ma być sprawdzana szerzej i uważniej niż dotąd, a to oznacza nie tylko nowe parametry w laboratoriach, lecz także większe wymagania wobec całego systemu jej dostarczania. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Białymstoku przypomina, że zmiany nie kończą się na samym ujęciu wody – obejmują też sieć, zbiorniki, instalacje w budynkach i miejsca, w których na co dzień przebywa wielu ludzi. W tle są unijne przepisy, ale skutki mają być bardzo konkretne: szybciej wykryte zagrożenie, mniej przypadkowości w badaniach i jaśniejsze zasady działania, gdy wynik odbiega od normy.

• Laboratoria dostaną do sprawdzenia więcej niż dotąd
• W budynkach priorytetowych sprawdzą Legionellę i ołów
• Sanepid i dostawcy wody mają działać szybciej przy złym wyniku

Laboratoria dostaną do sprawdzenia więcej niż dotąd

Nowe rozporządzenie Ministra Zdrowia porządkuje to, co w badaniach wody najważniejsze, ale też wyraźnie poszerza listę kontroli. Do monitoringu dochodzą parametry, które mają lepiej wyłapywać zagrożenia związane zarówno z dezynfekcją, jak i zanieczyszczeniem środowiska.

Wśród nowych oznaczeń znalazły się:

• kwasy halogenooctowe, badane warunkowo tam, gdzie stosowana dezynfekcja może je tworzyć,
• mikrocystyna-LR, również badana warunkowo, gdy w źródle wody pojawiają się zakwity sinic,
• bisfenol A,
• suma PFAS, czyli tak zwane wieczne chemikalia,
• uran.

Do monitoringu operacyjnego trafiły też mętność i colifagi somatyczne. Przy mętności wprowadzono minimalną częstotliwość pobierania próbek, żeby szybciej wychwycić pogorszenie jakości wody, zanim problem urośnie do większej skali.

Zmianie uległ również koszt takiego rozszerzonego badania. Szacunkowo wykonanie analiz pięciu nowych parametrów ma kosztować około 2000 zł. To ważna informacja przede wszystkim dla dostawców wody, bo od nich nadal zależy prowadzenie monitoringu zgodności.

Częstotliwość pobierania próbek ma być dostosowana do wielkości strefy zaopatrzenia:

• poniżej 10 m³ na dobę – częstotliwość ustala właściwy inspektor sanitarny, nie rzadziej niż raz w roku dla parametrów grupy B,
• od 10 do 100 m³ na dobę – 1 próbka rocznie,
• od 100 do 1 000 m³ na dobę – 1 próbka rocznie,
• od 1 000 do 10 000 m³ na dobę – 1 próbka na pierwsze 1 000 m³ i po 1 na każde kolejne 4 500 m³,
• od 10 000 do 100 000 m³ na dobę – 3 próbki na pierwsze 10 000 m³ i po 1 na każde kolejne 10 000 m³,
• powyżej 100 000 m³ na dobę – 12 próbek na pierwsze 100 000 m³ i po 1 na każde kolejne 25 000 m³.

W mniejszych systemach, produkujących nie więcej niż 100 m³ wody na dobę, częstotliwość może być zmniejszona, jeśli wcześniej przeprowadzono ocenę ryzyka. W takim wariancie wszystkie parametry muszą być monitorowane co najmniej raz na sześć lat.

W budynkach priorytetowych sprawdzą Legionellę i ołów

Najmocniej wybrzmiewa zmiana tam, gdzie woda krąży już nie tylko w sieci, ale i w wewnętrznych instalacjach budynków. Nowe przepisy wprowadzają obowiązek oceny ryzyka w tak zwanych obiektach priorytetowych, czyli niemieszkalnych miejscach, w których z wodą może mieć kontakt więcej niż 50 osób dziennie.

Chodzi zwłaszcza o:

• podmioty wykonujące działalność leczniczą, w tym szpitale i inne placówki całodobowe,
• obiekty okresowego pobytu, takie jak hotele, motele, pensjonaty, ośrodki turystyczno-wczasowe i kempingi,
• zakłady karne i areszty śledcze,
• domy rencistów,
• budynki użyteczności publicznej, w których podczas korzystania z instalacji powstaje aerozol wodny.

W takich miejscach obowiązkowe stanie się regularne sprawdzanie ryzyka związanego między innymi z bakteriami Legionella oraz obecnością ołowiu. Dla części obiektów lista jest jeszcze bardziej precyzyjna. Badania stężenia ołowiu obejmą:

• placówki lecznicze dla kobiet ciężarnych i dzieci do 6 lat,
• domy dla matek z małoletnimi dziećmi lub kobiet w ciąży,
• placówki opiekuńczo-wychowawcze i oświatowe, w których przebywają dzieci do 6 lat.

To rozwiązanie ma znaczenie nie tylko dla administratorów budynków, ale i dla osób, które korzystają z nich każdego dnia. Woda może spełniać normy na etapie dostawy, a problem pojawiać się dopiero w instalacji wewnętrznej. Nowe przepisy próbują właśnie ten odcinek doświetlić mocniej niż dotąd.

Sanepid i dostawcy wody mają działać szybciej przy złym wyniku

Zmiany nie ograniczają się do samych laboratoriów. Rozszerzono też katalog działań Inspekcji Sanitarnej i doprecyzowano, jak mają postępować dostawcy wody, gdy wynik badania nie mieści się w wymaganiach. To ma ograniczyć uznaniowość i przyspieszyć reakcję, gdy pojawia się realne zagrożenie.

Nowe przepisy opierają cały system na ocenie ryzyka. Obejmuje ona nie tylko ujęcie i uzdatnianie wody, lecz także magazynowanie, sieć wodociągową, dystrybucję oraz punkt poboru, czyli choćby zwykły kran u odbiorcy. Takie podejście ma wychwycić problem wcześniej, zanim zacznie być odczuwalny dla użytkowników.

W przepisach pojawiły się też zmiany dotyczące substancji promieniotwórczych, pomiarów trytu i tak zwanych substancji wzbudzających zainteresowanie, w tym pozostałości leków, związków wpływających na gospodarkę hormonalną i mikroplastiku. Wprowadzono również możliwość stosowania metod alternatywnych, o ile spełniają określone standardy jakości.

Zaktualizowano także część wartości parametrycznych:

• antymon – 10 µg/l,
• bor – 1,5 mg/l,
• chrom – 25 µg/l, do osiągnięcia najpóźniej do 12.01.2036,
• ołów – 5 µg/l, do osiągnięcia najpóźniej do 12.01.2036,
• selen – 20 µg/l.

Osobno potraktowano chlorany i chloryny, które odtąd będą badane jako dwa niezależne parametry, a nie jako łączna wartość. To drobna zmiana w zapisie, ale duża w ocenie jakości wody, bo pozwala dokładniej wskazać źródło problemu.

Nowe rozporządzenie ma wejść w życie 24 czerwca 2026 r., a część rozwiązań będzie wdrażana etapami. Woda pozostaje więc pod kontrolą, ale kontrolą znacznie bardziej szczegółową niż dotąd.

na podstawie: Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna Białystok.