HPV wiąże się z nowotworami głowy i szyi. Pomóc ma zasada 1 przez 3

Chrypka, ból przy przełykaniu albo niegojące się owrzodzenie często są tłumaczone infekcją lub przemęczeniem. Jeśli jednak utrzymują się przez trzy tygodnie, nie powinny być ignorowane. W ramach kampanii „Nie odbieraj sobie głosu” specjaliści przypominają w Białymstoku o związku zakażeń HPV z nowotworami głowy i szyi oraz o znaczeniu szczepień.

• Trzy tygodnie objawów mogą zmienić znaczenie
• Mężczyźni częściej chorują, a HPV może długo nie dawać objawów
• Szczepienia przeciw HPV obejmują dziewczęta i chłopców

Trzy tygodnie objawów mogą zmienić znaczenie

Kampania „Nie odbieraj sobie głosu” jest częścią ogólnopolskiej akcji „Profilaktyka – podaj dalej”, zainicjowanej przez Ministerstwo Zdrowia. Od 21 do 25 września 2026 roku prowadzą ją Główny Inspektorat Sanitarny, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego oraz Narodowy Instytut Onkologii. Informacje na ten temat przekazuje także Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Białymstoku.

Najprostsze przesłanie kampanii zawiera reguła „1 przez 3”. Oznacza, że wystarczy jeden z niepokojących objawów utrzymujący się co najmniej trzy tygodnie, aby zgłosić się do lekarza. Nie chodzi o samodzielne rozpoznanie choroby, lecz o to, by nie odkładać konsultacji, gdy dolegliwość nie mija.

Do objawów alarmowych należą:

• niegojące się owrzodzenie,
• biały lub czerwony nalot w jamie ustnej,
• ból gardła,
• chrypka,
• ból podczas połykania lub trudności z przełykaniem,
• guz na szyi,
• jednostronna niedrożność nosa,
• krwista wydzielina z nosa.

Nowotwory głowy i szyi mogą rozwijać się między innymi w obrębie warg, jamy ustnej, gardła, krtani, nosa, zatok, ucha oraz gruczołów ślinowych. Wczesna konsultacja ma znaczenie, bo około 60 proc. tych nowotworów w Polsce rozpoznaje się dopiero w późnym stadium. W tej grupie dwie trzecie chorych nie przeżywa pięciu lat.

Mężczyźni częściej chorują, a HPV może długo nie dawać objawów

Nowotwory regionu głowy i szyi stanowią około 5 proc. wszystkich zarejestrowanych nowotworów złośliwych w Polsce. Odpowiadają za ponad 7 proc. zachorowań wśród mężczyzn i ponad 2 proc. wśród kobiet. Zachorowalność wśród mężczyzn jest więc niemal czterokrotnie wyższa.

Jednym z czynników ryzyka jest wirus brodawczaka ludzkiego HPV. To grupa ponad 100 typów wirusów, które mogą zakażać skórę i błony śluzowe, między innymi w jamie ustnej, gardle oraz okolicach narządów płciowych. Większość infekcji mija, ale niektóre typy wysokiego ryzyka mogą sprzyjać rozwojowi nowotworów.

Zakażenie często nie daje żadnych objawów. Wirus może też pozostawać nieaktywny przez wiele miesięcy. Do zakażenia dochodzi łatwo podczas kontaktów seksualnych, także u osób mających tylko jednego partnera. Z tego powodu brak dolegliwości nie oznacza całkowitego wykluczenia infekcji.

W części regionów świata ponad połowa nowotworów złośliwych głowy i szyi jest wiązana z HPV. Chorzy z nowotworami zależnymi od tego wirusa bywają młodsi, są zazwyczaj w dobrym stanie ogólnym i często nie palą papierosów ani nie nadużywają alkoholu.

Poza HPV do zewnętrznych czynników ryzyka należą przede wszystkim:

• palenie tytoniu i używanie innych wyrobów tytoniowych,
• nadużywanie alkoholu,
• nieprawidłowa higiena jamy ustnej.

Według materiałów kampanii aż 80 proc. nowotworów wiąże się z czynnikami zewnętrznymi oraz stylem życia. Oznacza to, że obserwowanie utrzymujących się zmian i ograniczanie czynników ryzyka może realnie wpływać na moment wykrycia choroby oraz możliwości leczenia.

Szczepienia przeciw HPV obejmują dziewczęta i chłopców

Szczepienia chronią przed zakażeniem niektórymi typami HPV, dlatego zaleca się je przede wszystkim przed rozpoczęciem współżycia seksualnego. Wtedy ich skuteczność jest najwyższa. Ochrona dotyczy nie tylko raka szyjki macicy, ale także nowotworów sromu, pochwy, prącia, odbytu oraz głowy i szyi u obu płci.

W Polsce dzieci w wieku od 9 do 14 lat mogą skorzystać z bezpłatnych szczepień. Dostępne są:

• Cervarix, szczepionka 2-walentna chroniąca przed typami HPV 16 i 18,
• Gardasil 9, szczepionka 9-walentna obejmująca typy 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 i 58.

Zasady odpłatności dla starszych osób przedstawione w materiałach kampanii wyglądają następująco:

• młodzież powyżej 14. roku życia do ukończenia 18 lat może otrzymać Cervarix z pełną refundacją,
• Gardasil 9 w tej grupie jest dostępny za pełną odpłatnością albo z częściową refundacją, zależnie od decyzji samorządu,
• osoby powyżej 18. roku życia mogą kupić Cervarix z 50-procentową refundacją,
• Gardasil 9 dla dorosłych jest dostępny z pełną odpłatnością.

Kampania zachęca rodziców dzieci i nastolatków w wieku od 9 do 18 lat, aby sprawdzili możliwość szczepienia przeciw HPV. Jednocześnie przypomina, że profilaktyka nie zastępuje czujności: utrzymująca się przez trzy tygodnie chrypka, ból gardła, problem z przełykaniem czy zmiana w jamie ustnej wymagają kontaktu z lekarzem.

na podstawie: Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna Białystok.