Mammografia bez skierowania dla kobiet 45–74 lat. Sprawdź zasady

Przed lustrem łatwo przeoczyć zmianę, która nie boli i nie daje innych wyraźnych sygnałów. Dlatego profilaktyka raka piersi obejmuje nie tylko samobadanie, lecz także badania obrazowe dopasowane do wieku i sytuacji zdrowotnej. Kobiety z Białegostoku w wieku 45–74 lat mogą skorzystać z bezpłatnej mammografii w ramach programu NFZ, bez skierowania i bez czekania na objawy.

• Nie każda zmiana jest nowotworem, ale każdą trzeba sprawdzić
• Samobadanie pomaga poznać ciało, ale nie zastępuje mammografii
• USG piersi dobiera lekarz, a styl życia może ograniczyć ryzyko

Nie każda zmiana jest nowotworem, ale każdą trzeba sprawdzić

Ryzyko raka piersi rośnie wraz z wiekiem. Znaczenie może mieć także obciążenie rodzinne, szczególnie przypadki raka piersi lub jajnika u bliskich krewnych, zwłaszcza w młodym wieku. Wśród innych czynników wymienia się dziedziczne warianty genów BRCA1 i BRCA2, niektóre wcześniejsze zmiany w piersiach, czynniki hormonalne i reprodukcyjne, nadwagę oraz otyłość po menopauzie.

Na ryzyko wpływają również mała aktywność fizyczna, alkohol i palenie tytoniu. Obecność któregoś z tych czynników nie oznacza jednak, że choroba na pewno się rozwinie. Z kolei brak obciążenia rodzinnego nie daje pełnej ochrony.

Warto znać wygląd własnych piersi, brodawek sutkowych i okolic pach. Niepokój powinny wzbudzić między innymi:

• nowy guzek lub zgrubienie w piersi albo pod pachą;
• zmiana wielkości lub kształtu piersi;
• wgłębienie, zmarszczenie, zaczerwienienie albo zgrubienie skóry;
• wygląd skóry przypominający skórkę pomarańczy;
• wciągnięcie brodawki lub inna nowa zmiana jej wyglądu;
• wydzielina z brodawki, szczególnie krwista;
• obrzęk piersi lub utrzymujący się ból, zwłaszcza gdy pojawiają się także inne objawy.

Nie należy czekać, aż zmiana sama ustąpi. Rak piersi może rozwijać się bez bólu, a każdą nową lub nietypową zmianę powinien ocenić lekarz.

Więcej aktualności z Białegostoku znajdziesz na stronie głównej echobialystok.pl, a wydarzenia i imprezy na najbliższe dni zawsze na echobialystok.pl/wydarzenie.

Samobadanie pomaga poznać ciało, ale nie zastępuje mammografii

Samobadanie można wykonać przed lustrem i podczas badania dotykiem. U kobiet miesiączkujących dogodny moment przypada zwykle kilka dni po zakończeniu miesiączki, gdy piersi są mniej wrażliwe. Po menopauzie można wybrać jeden stały dzień w miesiącu.

Badanie składa się z kilku prostych etapów:

1. Obejrzyj piersi przed lustrem z opuszczonymi rękami, a następnie z rękami uniesionymi nad głowę. Sprawdź kształt, wielkość, skórę i brodawki.
2. Opuszkami trzech środkowych palców delikatnie uciskaj tkankę piersi małymi, okrężnymi ruchami. Zbadaj całą pierś, także okolice brodawki.
3. Sprawdź doły pachowe i zwróć uwagę na nowe zgrubienia.
4. Powtórz badanie w pozycji leżącej, ponieważ zmiana ułożenia ciała może ułatwić ocenę piersi.

Prawidłowy wynik samobadania nie wyklucza choroby. Mammografia może wykazać zmiany, których nie da się wyczuć palcami, dlatego oba elementy profilaktyki pełnią różne funkcje.

Bezpłatna mammografia w ramach programu profilaktyki raka piersi przysługuje zasadniczo ubezpieczonym w NFZ kobietom w wieku 45–74 lat, które spełniają określone kryteria. Zwykle badanie można wykonać, jeśli w ciągu ostatnich 24 miesięcy nie było mammografii przeprowadzonej w ramach profilaktyki. Dla części kobiet po leczeniu raka piersi przewidziano badania co 12 miesięcy, między innymi po upływie pięciu lat od leczenia chirurgicznego, jeśli nadal stosują uzupełniającą hormonoterapię, a także po zakończeniu leczenia i pięcioletniego monitorowania.

Do programu można zgłosić się bez skierowania. Placówkę realizującą badanie albo mammobus można wybrać samodzielnie. Rejestracja jest możliwa przez centralną e-rejestrację w Internetowym Koncie Pacjenta lub aplikacji mojeIKP.

Mammografia przesiewowa dotyczy kobiet bez objawów wymagających pilnej diagnostyki. Jeśli pojawił się guzek, krwista wydzielina, wciągnięcie brodawki albo inna niepokojąca zmiana, nie trzeba czekać na termin badania profilaktycznego. Konsultacja lekarska jest potrzebna niezależnie od wieku i daty poprzedniej mammografii.

USG piersi dobiera lekarz, a styl życia może ograniczyć ryzyko

USG piersi wykorzystuje fale ultradźwiękowe i pomaga ocenić budowę tkanek oraz charakter wykrytej zmiany. Lekarz może zalecić je między innymi przy wyczuwalnym guzku, po wykryciu nieprawidłowości podczas badania lub mammografii, a także ze względu na wiek, budowę piersi i indywidualną sytuację zdrowotną.

USG i mammografia nie są badaniami zamiennymi. O wyborze metody oraz częstotliwości badań decyduje lekarz. Nie każda kobieta potrzebuje corocznego USG.

Części czynników ryzyka nie da się zmienić, ale na niektóre elementy stylu życia można wpływać. Pomocne może być:

• regularne podejmowanie aktywności fizycznej, na przykład spacery, jazda na rowerze lub pływanie;
• utrzymywanie prawidłowej masy ciała, szczególnie po menopauzie;
• unikanie alkoholu i palenia tytoniu;
• różnorodne odżywianie z udziałem warzyw, owoców i produktów pełnoziarnistych;
• omówienie z lekarzem korzyści i możliwego ryzyka hormonalnej terapii menopauzalnej.

Karmienie piersią wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka raka piersi, ale nie chroni całkowicie przed zachorowaniem. Przy obciążeniu rodzinnym rakiem piersi lub jajnika warto porozmawiać z lekarzem o indywidualnej ocenie ryzyka i ewentualnej konsultacji genetycznej.

Dla mieszkanek Białegostoku najprostszy pierwszy krok to sprawdzenie uprawnień do programu NFZ i wybranie terminu mammografii. Jeśli pojawiły się objawy, właściwą drogą jest konsultacja lekarska, a nie oczekiwanie na badanie przesiewowe. Regularna obserwacja ciała, szybka reakcja i badania dobrane do wieku zwiększają szansę na wykrycie choroby na wcześniejszym etapie.

na podstawie: Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Białymstoku.