4 czerwca przypomina czas, gdy karta wyborcza zastąpiła siłę

W kalendarzu to tylko jedna data, ale w polskiej pamięci urasta do symbolu. To moment, w którym głos wyborczy zaczął ważyć więcej niż nacisk i przemoc, a po latach Sejm nadał mu własne święto. Nad tą datą wisi też wspomnienie nocnego przesilenia z początku lat 90., gdy na sali sejmowej ważyła się przyszłość rządu. Dlatego 4 czerwca nie jest zwykłym wpisem w kalendarzu – to skrót do całej epoki.

• Karta wyborcza stała się znakiem przełomu
• Noc z 4 czerwca 1992 roku do dziś dzieli pamięć

Karta wyborcza stała się znakiem przełomu

Wszystko zaczęło się od wyborów 4 i 18 czerwca 1989 roku. Były pierwszymi po wojnie częściowo wolnymi wyborami do Sejmu i całkowicie wolnymi do Senatu, przeprowadzonymi według zasad uzgodnionych przy Okrągłym Stole. Z głosowania wyłoniono 460 posłów i 100 senatorów, a wynik przyniósł zdecydowane zwycięstwo opozycji solidarnościowej.

Dla państwa wciąż naznaczonego realiami PRL był to moment graniczny. Polska stała się pierwszym krajem bloku wschodniego, w którym przedstawiciele demokratycznej opozycji uzyskali realny wpływ na sprawowanie władzy. Właśnie dlatego później Sejm uznał 4 czerwca za dzień szczególny dla „suwerennego i demokratycznego państwa wolnych i świadomych swoich praw obywateli”.

„Karta wyborcza zastąpiła siłę”

Tak zapisano w uchwale z 24 maja 2013 roku, ustanawiającej Dzień Wolności i Praw Obywatelskich. W tym samym dokumencie podkreślono, że był to przełom nie tylko dla Polski, ale i dla całej Europy, która zaczęła wychodzić spod komunistycznego paraliżu.

W pamięci tamtego czasu został też plakat Solidarności, inspirowany kadrem z filmu „W samo południe”. Stał się jednym z symboli wyborów kontraktowych, choć pojawił się dopiero 4 czerwca i wyłącznie w Warszawie, bo druk we Francji się opóźnił.

Noc z 4 czerwca 1992 roku do dziś dzieli pamięć

Ta sama data wraca jeszcze raz, już w zupełnie innym tonie. 4 czerwca 1992 roku odwołano rząd Jana Olszewskiego, a wydarzenie zapisało się w historii jako „nocna zmiana”. Bezpośrednim tłem był ostry spór o lustrację życia publicznego, który przeciął scenę polityczną jak zimna linia.

Premier w sejmowym wystąpieniu mówił o odpowiedzialności publicznej i o tym, że stawką jest coś więcej niż bieżący gabinet. W przytoczonym fragmencie jego przemówienia wybrzmiewa najważniejsza myśl:

„W grze jest pewien obraz Polski, jaka ona ma być. Może inaczej – czyja ona ma być.”

To właśnie dlatego 4 czerwca nie da się zamknąć w jednym prostym znaczeniu. Dla jednych to dzień narodzin wolnego głosu, dla innych przypomnienie, że demokracja nie kończy się na samych wyborach. Historia tej daty pokazuje oba wymiary naraz – triumf i spór, nadzieję i napięcie.

na podstawie: UM Łapy.