Białystok sprzed 40 lat odzyska głos - 6000 unikalnych fotografii trafi do cyfrowego archiwum

Miasto, które znikało pod naszymi stopami. Drewniane domy ustępujące miejsca betonowym gigantom, uliczki, których już nie ma - to wszystko uchwycił obiektyw Janusza Kalinowskiego w latach, gdy Białystok przeżywał najbardziej dramatyczną metamorfozę w swojej historii. Teraz te fotografie - sześć tysięcy negatywów - zostaną uratowane przed zapomnieniem.

• Jak odnaleziono skarb, którego nikt nie szukał
• Zderzenie dwóch epok w jednym kadrze
• Co zobaczymy i kiedy

Jak odnaleziono skarb, którego nikt nie szukał

Historia zaczęła się od przypadku. Kilka lat temu prywatny kolekcjoner Andrzej Trzciński przekazał Białostockiemu Ośrodkowi Kultury album ze zdjęciami. Zdigitalizowano je, pokazano na wystawach - ale autor pozostawał nieznany. Dopiero zaangażowanie miłośników fotografii związanych z archiwum BOK pozwoliło ustalić, kto stoi za obiektywem.

Kiedy skontaktowałem się z panem Januszem, okazało się, że w swoich prywatnych zbiorach ma tych fotografii znacznie więcej - opowiada Mariusz Bieciuk, koordynator projektu.

I tak z jednego albumu narodziła się idea uratowania całego dorobku. Janusz Kalinowski - dziś emerytowany fotograf - przez lata dokumentował codzienność miasta bez żadnej oficjalnej misji. Po prostu widział, że coś się kończy, i chciał to zatrzymać.

Zderzenie dwóch epok w jednym kadrze

Co wyróżnia tę kolekcję? To nie są oficjalne zdjęcia propagandowe z epoki. Kalinowski fotografował to, co widział z okna tramwaju lub podczas spacerów: zanikającą dzielnicę Chanajki z jej drewnianą zabudową, nowe osiedla Piaski wyrastające tuż obok, ludzi w codziennych sytuacjach.

Tak naprawdę z tamtego okresu mamy niewiele zdjęć. Jeśli już ktoś wtedy fotografował, były to zazwyczaj prywatne portrety i kadry dokumentujące rodzinne chwile. Kolekcja pana Janusza to wyjątkowy materiał, który pokazuje dawne oblicze Białegostoku - mówi zastępca prezydenta Rafał Rudnicki.

Sam autor przyznaje, że nie spodziewał się takiego finału:

Zdjęcia są zapisem rzeczywistości sprzed ponad 40 lat - czasów głębokiej komuny i zupełnie innego ustroju. Zderzenie tamtych obrazów ze współczesnością uświadamia nam, jak niewyobrażalną drogę przeszliśmy jako społeczeństwo i miasto. Nie przypuszczałem, że te unikalne materiały doczekają się tak profesjonalnej archiwizacji.

Co zobaczymy i kiedy

Projekt „Miastowieś Białystok - digitalizacja i upowszechnienie negatywów Janusza Kalinowskiego z przełomu lat 70. i 80. XX wieku" potrwa dwa lata. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przekazało na ten cel 182 200 zł, a całkowity budżet wynosi 266 800 zł.

Prace obejmują:

• profesjonalne skanowanie zgodne ze standardami Narodowego Archiwum Cyfrowego
• opis w Otwartym Systemie Archiwizacji
• publikację w portalach zbioryspoleczne.pl oraz Podlaskiej Bibliotece Cyfrowej
• doposażenie Pracowni Digitalizacji BOK w nowoczesny sprzęt
• przepakowanie materiałów w certyfikowane opakowania archiwalne

Pierwsze fotografie będą dostępne pod koniec 2026 roku. W 2027 roku planowany jest cykl warsztatów fotograficznych dla młodzieży, nawiązujących do metody pracy Kalinowskiego.

Na koniec powstanie także album - nie tylko ze zdjęciami, ale z komentarzami merytorycznymi i osobistymi wspomnieniami autora. Dla badaczy, dla mieszkańców, dla każdego, kto chce zrozumieć, skąd przyszedł ten współczesny Białystok.

Jesteśmy bardzo ciekawi tych zdjęć. To niezwykle atrakcyjny materiał dla fotografów, historyków, socjologów oraz archiwistów społecznych. Białystok zmienia się w błyskawicznym tempie, a misją Białostockiego Ośrodka Kultury jest dbanie o tożsamość i pielęgnowanie historii naszego miasta - podkreśla dr Martyna Faustyna Zaniewska, dyrektorka BOK.

Więcej informacji: bok.bialystok.pl 📷

na podstawie: BOK Białystok.