Białostockie getto i pamięć o jego mieszkańcach. Uroczystość pod pomnikiem

Kwiaty złożone pod pomnikami, nazwiska odczytane podczas uroczystości i kamienie pamięci odsłonięte w pobliżu dawnej ulicy Stromej. W Białymstoku uczczono 83. rocznicę powstania w getcie, przywołując zarówno uczestników zbrojnego zrywu, jak i rodziny, których losy naznaczyły okupacja niemiecka oraz sowieckie deportacje. W obchodach uczestniczyli mieszkańcy, przedstawiciele władz i potomkowie dawnych białostoczan przybyli z różnych stron świata.

• Uroczystość rozpoczęła się przy miejscach pamięci
• Kamienie pamięci przypomniały los rodziny Atłasowiczów
• Kultura żydowskiej społeczności wróciła do programu obchodów

Uroczystość rozpoczęła się przy miejscach pamięci

Niedzielne obchody 16 sierpnia rozpoczęły się od złożenia kwiatów pod Pomnikiem Wielkiej Synagogi oraz przy tablicy upamiętniającej Icchoka Malmeda. Następnie uczestnicy przeszli pod Pomnik Bohaterów Getta na placu im. Mordechaja Tenenbauma, gdzie odbyła się główna część uroczystości.

Gospodarzem wydarzenia był prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski. Wśród gości znaleźli się zastępca ambasadora Izraela w Polsce Omer Chechek-Katz, szefowa Wydziału Ekonomicznego Ambasady Niemiec Anke Konrad, przedstawiciele władz rządowych i samorządowych, organizacji żydowskich, duchowieństwa oraz służb mundurowych. Obecna była również delegacja z partnerskiego Yehud-Monosson w Izraelu, a także potomkowie dawnych mieszkańców Białegostoku.

W swoim wystąpieniu Tadeusz Truskolaski mówił o nierównej walce, do której stanęli powstańcy mimo głodu, złych warunków życia i słabego uzbrojenia.

„Mimo to zdecydowali się na zbrojne powstanie wybierając śmierć z bronią w ręku. Stanęli do nierównej walki”.

Prezydent podkreślił, że uczestnicy zrywu walczyli o zachowanie człowieczeństwa, godności i dumy. Wymienił między innymi Mordechaja Tenenbauma, Daniela Moszkowicza, Chajkę Grossman, Chasię Bornstein-Bielicką, Ewę Kracowską, Marylkę Różycką i Bronię Winnicką-Klibańską, zaznaczając, że pamięć obejmuje także setki innych osób.

Kamienie pamięci przypomniały los rodziny Atłasowiczów

Po głównej uroczystości odsłonięto Stolpersteine, czyli kamienie pamięci, przy budynku w pobliżu ul. Legionowej 9, w miejscu dawnego adresu Stroma 10 i niedaleko Szkoły Podstawowej nr 9. Upamiętniają one rodzinę Atłasowiczów.

Abram Atłasowicz, wdowiec, wraz z dziećmi Szyfrą i Moszem został wywieziony przez sowieckie władze okupacyjne do Kazachstanu. Kiedy Niemcy wkroczyli do Białegostoku, rodziny nie było już w mieście. Nie trafiła więc do niemieckiego systemu zagłady, ale padła ofiarą innego brutalnego reżimu. Tułaczkę przeżyły tylko dzieci.

W odsłonięciu kamieni uczestniczyły potomkinie Szyfry – jej córka Dalia Gottlieb-Tanaka i wnuczka Carmel Tanaka. Ich obecność połączyła upamiętnienie konkretnego adresu z historią rodziny, która przetrwała deportację, lecz straciła swój przedwojenny dom.

W poprzednich latach kamienie pamięci poświęcono w Białymstoku trzem innym rodzinom:

• Pisarom przy ul. Dąbrowskiego 20 – przeżył tylko Samuel, późniejszy amerykański prawnik i polityk,
• Raszkinom przy ul. Lipowej 33 – ocalała Felicja Raszkin-Nowak, autorka dokumentu „Moja gwiazda”,
• Kracowskim – przeżyła Ewa, uczestniczka powstania w białostockim getcie.

Cztery upamiętnione adresy tworzą dziś rozproszoną na ulicach miasta mapę rodzinnych historii. Można je odczytywać nie tylko jako punkty pamięci, ale również jako ślad po mieszkańcach, którzy przed wojną współtworzyli Białystok.

Kultura żydowskiej społeczności wróciła do programu obchodów

W trakcie wydarzeń przygotowanych przez białostockie instytucje kultury uczestnicy mogli poznawać historię i dziedzictwo żydowskich mieszkańców miasta. Program przypominał zarówno o powstaniu w getcie, jak i o kulturze społeczności, która przez stulecia była współgospodarzem Białegostoku.

Obchody połączyły uroczystości pod pomnikami, rodzinne świadectwo podczas odsłonięcia Stolpersteine oraz działania kulturalne. Dzięki temu pamięć o ofiarach i uczestnikach powstania została pokazana nie tylko przez daty i nazwiska, lecz także przez konkretne miejsca, adresy i losy rodzin.

na podstawie: Urząd Miejski Białystok.