Żółtaczka pokarmowa wraca częściej. Sanepid z Białegostoku przypomina o ochronie

W Białymstoku znów zwracają uwagę na chorobę, która długo potrafi nie dawać wyraźnych sygnałów. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna przypomina, że wirusowe zapalenie wątroby typu A szerzy się głównie przez skażoną żywność, wodę i brudne ręce. W pierwszej połowie 2026 roku zachorowań było już więcej niż w całym 2025 roku, a to oznacza, że zagrożenie nie jest tylko teoretyczne. Najwięcej zależy dziś od szczepień i codziennej higieny, bo na samo leczenie przyczynowe wciąż nie ma co liczyć.

• WZW A szerzy się po cichu i szczególnie lubi miejsca z gorszą higieną
• Objawy u dorosłych bywają ciężkie, a zakaźność pojawia się zanim chory poczuje się naprawdę źle
• Szczepienie i mycie rąk zostały wskazane jako najpewniejsza osłona

WZW A szerzy się po cichu i szczególnie lubi miejsca z gorszą higieną

Wirusowe zapalenie wątroby typu A, znane też jako żółtaczka pokarmowa albo „choroba brudnych rąk”, trafia do organizmu przede wszystkim przez przewód pokarmowy. Źródłem zakażenia bywa jedzenie lub woda skażona wirusem HAV, a ryzyko rośnie tam, gdzie warunki sanitarne są słabsze albo dostęp do czystej wody jest ograniczony.

Białostocki sanepid podkreśla, że szczególnie narażone są osoby pracujące w gastronomii, ochronie zdrowia i placówkach edukacyjnych. W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się też osoby podejmujące kontakty seksualne analno-oralne, a także ci, którzy podróżują do krajów, w których zakażeń jest więcej, między innymi do Egiptu, Turcji, Indii, Gruzji, Tunezji czy na Seszele.

Do zakażenia dochodzi najczęściej wtedy, gdy zawodzi podstawowa ostrożność:

• po spożyciu skażonej żywności lub wody
• przy niedokładnym myciu rąk
• po kontakcie z wydzielinami osoby zakażonej
• podczas kontaktów seksualnych, zwłaszcza analnych

W praktyce oznacza to, że ryzyko nie dotyczy wyłącznie podróży czy pracy w określonych branżach. Wystarczy jeden element łańcucha – brudne ręce, zanieczyszczona powierzchnia albo niepewny posiłek – by wirus znalazł drogę dalej.

Objawy u dorosłych bywają ciężkie, a zakaźność pojawia się zanim chory poczuje się naprawdę źle

WZW A wywołuje stan zapalny wątroby i zaburza jej pracę. Przebieg choroby zależy od wieku – u dzieci infekcja często przechodzi bezobjawowo, natomiast u dorosłych potrafi być ciężka i kończyć się hospitalizacją.

Problem polega też na tym, że osoba zakażona jest najbardziej zaraźliwa jeszcze przed wystąpieniem żółtaczki. Największe ryzyko przeniesienia wirusa przypada na 1–2 tygodnie przed pojawieniem się objawów. Okres wylęgania wynosi od 15 do 50 dni, przeciętnie około 28–30 dni, więc choroba może rozwijać się długo i skrycie.

Najpierw pojawiają się zwykle:

• osłabienie i objawy podobne do grypy
• gorączka
• nudności i wymioty
• brak apetytu
• bóle mięśni i stawów
• ból po prawej stronie pod żebrami

Później dochodzą objawy bardziej charakterystyczne:

• żółtaczka, czyli zażółcenie skóry i oczu
• ciemny mocz
• odbarwiony stolec
• powiększenie wątroby

Taki przebieg ma znaczenie nie tylko dla samego chorego. Kiedy objawy stają się wyraźne, zakażenie mogło już wcześniej trafić do domowników, współpracowników albo osób z bliskiego otoczenia. Dlatego właśnie szybka reakcja i badania kontrolne mają tu realną wartość.

Szczepienie i mycie rąk zostały wskazane jako najpewniejsza osłona

Sanepid nie zostawia wątpliwości – najskuteczniejszą ochroną przed WZW A jest szczepienie. Chroni ono przed zachorowaniem, ale też ogranicza dalsze szerzenie się wirusa. To ważne zwłaszcza tam, gdzie zarażenie mogłoby dotknąć wielu ludzi naraz, na przykład w gastronomii, medycynie czy placówkach opiekuńczych.

Szczepienie zaleca się między innymi:

• dzieciom po 1. roku życia
• osobom podróżującym do krajów endemicznych
• pracownikom gastronomii i produkcji żywności
• personelowi medycznemu
• osobom podejmującym kontakty seksualne bez zabezpieczenia lub bez stałego partnera
• osobom używającym substancji psychoaktywnych
• osobom z przewlekłymi chorobami wątroby

Drugim filarem ochrony pozostaje higiena rąk. To prosty krok, ale właśnie od niego najczęściej zaczyna się ograniczanie zakażeń. Ręce trzeba myć dokładnie:

• przed przygotowaniem i jedzeniem posiłku
• po skorzystaniu z toalety
• po kontakcie z klientem lub pacjentem
• po kontakcie z odpadami

WZW A nie ma leczenia przyczynowego, dlatego terapia polega na łagodzeniu objawów. Chory potrzebuje nawodnienia, lekkostrawnej diety z mniejszą ilością tłuszczu, odpoczynku, rezygnacji z używek i regularnej kontroli lekarskiej. W cięższych przypadkach konieczny bywa pobyt w szpitalu.

na podstawie: Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna Białystok.